*** بسم الله الرحمن الرحيم *** الَلهُمَ کُن لِوَليِکَ الحُجَةِ بنِ الحَسَنِ، صَلَواتُکَ عَليهِ وَ عَلي آبائِهِ في هذِه الساَعةِِ وَ في کُل ساعةٍ وَلِيّاً وَ حافِظاً وَ قائِداً وَ ناصِراً وَ دَليلاً وَ عَينًا حَتي تُسکِنَهُ اَرضَکَ طَوعًا وَ تُمَتِعَّهُ فيها طَويلاً ********* سلام ... به وبلاگ خورشيد جي خوش آمدید ... لطفا با نظرات ارزنده خود ما را در پربارتر ساختن این وبلاگ یاری نمایید.... ممنون ******** خورشید جی

خورشید جی

مشاهیر جی

تخت فولاد اصفهان

پنجشنبه بیست و سوم آذر 1385

تخت فولاد اصفهان؛ آرامگاه بزرگان جاودانه‌ي جهان تشيع

مونا سيفيدر جنوب شرقي شهر اصفهان گورستان تخت فولاد، يكي از مهم ترين گورستان هاي تاريخي جهان اسلام، با گنجينه اي ارزشمند از مقبره هاي مشاهير و بزرگاني ايران زمين قراردارد؛ بابا ركن الدين، ميرفندرسكي و آقامحمد بيدآبادي از بزرگاني هستند كه در اين گورستان دفن شده اند. در واقع به دليل وجود آرامگاه اين بزرگان و تعداد بي شماري از عالمان، حكيمان، عارفان و هنرمندان در اين گورستان است كه تخت فولاد را داراي قداست مذهبي و معنوي فراواني مي دانند؛ تا جايي كه آن را در كنار قبرستان بقيع در مدينه منوره، قبرستان ابوطالب در مكه مكرمه و گورستان وادي السلام در نجف اشرف از مهم ترين و متبرك ترين مراقد جهان اسلام به شمار مي آورند. البته اهميت و ارزش قبرستان تخت فولاد تنها به اين قداست معنوي منحصر نيست، بلكه اين مجموعه گران قدر را مي توان آينه تمام نماي فرهنگ و هنر ايراني- اسلامي دانست. وجود ابنيه زيباي تاريخي همچون بقعه باباركن الدين و ده ها بناي ارزشمند از دوره هاي صفويه، زنديه، قاجاريه، با نمونه هاي عالي هنر كاشي كاري، آجركاري، خوش نويسي، حجاري و... زينت يافته اند، همگي تخت فولاد را به گنجينه اي از سبك هاي گوناگون معماري و هنري بدل كرده اند و ارزش و اهميتي ويژه به آن بخشيده اند.
وجه تسميه تخت فولاد
درنظر كسي كه اولين بار نام قبرستان تخت فولاد را مي شنود، پيش از هر چيز نام اين مجموعه فرهنگي و تاريخي نامي عجيب به نظر مي رسد و در واقع فوراً به دنبال پيدا كردن وجه تسميه اين مكان مي افتد. در واقع بايد گفت از اين گورستان در كتب تاريخي به نام هاي «لسان الارض» و «بابا ركن الدين» هم ياد شده است، اما به نظر مي رسد اين روزها آن را به سبب وجود عبادتگاه و قبر بابا فولاد حلوايي، عارف قرن دهم هجري به نام «تخت فولاد» مي شناسند. اگرچه وجه تسميه هاي متعددي نيز براي اين گورستان قديمي ذكر شده است كه از جمله مي توان به ديدگاه استاد جلال الدين همايي در كتاب «تاريخ اصفهان» (نشر نما، اصفهان، 1381) اشاره كرد كه مي گويد: «اين قبرستان در گذشته تا كنار پل خواجو وسعت داشته است و از آنجا كه در آن زمان به جاي پل خواجو، سنگ هايي با فاصله وجود داشته كه روي آن تخته مي گذاردند و از آن عبور مي كردند، شايد كلمه تخت فولاد تغيير شكل يافته لغت «تخته پل ها» يا «تخته پل لاد» باشد؛ يعني پلي كه از تخته درست شده است. «لاد» از فارسي به معني بنا و «پول» هم در اصل «پل» بوده است.»
و البته اين نظريه نيز تا حدودي قابل پذيرش است، چرا كه نام بسياري از مكان ها و شهرهاي تاريخي ايران با گذشت زمان و در نتيجه تحريف لغات به شكل امروزي خود رسيده اند.
به قدمت خلقت زمين
مي گويند قبر يوشع نبي، از پيامبران بني اسرائيل، در تكيه لسان الارض قبرستان تخت فولاد قراردارد و به همين دليل، قدمت اين قبرستان را از دوران پيش از اسلام مي دانند. البته هر چند وجود مقبره يوشع بن نوح وصي حضرت موسي در فلسطين احتمال اين ادعا را ضعيف مي كند، اما بنا بر تحقيقات انجام شده توسط محققان مجموعه فرهنگي- مذهبي تخت فولاد، مي توان گفت اين مقبره متعلق به يكي از بزرگان يا صالحان قوم بني اسرائيل بوده است.
به هر حال، هيچ آثار ديگري از دوران پيش از اسلام در گورستان تخت فولاد به دست نيامده است و حصار قديمي اطراف تكيه لسان الارض نيز هيچ شباهتي با ابنيه دوران پيش از اسلام ندارد. حتي از وضعيت اين گورستان تاريخي در قرون پنجم تا هفتم هجري اطلاعات چنداني در دست نيست؛ اگر چه كشف تعدادي سنگ قبر به خط كوفي و نسخ با تاريخ هاي 567و 686ق، قدمت اين گورستان را به قرن ششم و هفتم مي رساند.اما نكته اي كه در اين ميان قابل ذكر است اين است كه از گذشته هاي دور، هر يك از محله هاي شهر اصفهان، در خارج از فضاي مسكوني خود، گورستاني داشتند و قبرستان تخت فولاد نيز يكي از اين ده ها گورستان شهر اصفهان بود كه از زمان دفن بابا ركن الدين شيرازي، عارف مشهور عصر ايلخاني، اهميتي ويژه يافت، تا جايي كه در دوره صفويان به گورستان عمومي شهر بدل شد.
از قرن هفتم تا دهم هجري، تخت فولاد به يكي از مكان هاي عبادت و رياضت بدل شد و عرفا و زهادي همچون بابا ركن الدين و بابافولاد در آن جا براي خود عبادتگاهي ساختند و به راز و نياز مشغول بودند و پس از فوت، در همان عبادتگاه مدفون شدند.
تخت فولاد عصر صفوي
پس از انتخاب اصفهان به پايتختي دولت صفويه، توسعه اي عظيم در ساختار شهر اصفهان اتفاق افتاد. دارالسطنه جديد صفوي رشد سريع و شگفت آوري را آغاز كرد و اين شهر به يكي از مهم ترين مراكز ديني، سياسي و اقتصادي كشور تبديل شد. رونق و شكوفايي مجدد اصفهان برپايه الگويي مناسب و در ادامه بافت قديمي شهر انجام شد و همين توسعه بافت و ساختار شهري منجر به رشد فزاينده جمعيت اصفهان گرديد.
اما توسعه ساختار شهري و رشد جمعيت تنها تأثيرات حكومت صفويه بر اصفهان نبود، بلكه اين دوره تأثيراتي عميق بر حيات معنوي و ارزش هاي فرهنگي جامعه ايراني و به خصوص اصفهان داشت. و در همين دوران شاهد اوج شهرت و رونق تخت فولاد هستيم.در اين زمان با محدود شدن گورستان هاي داخلي شهر و توسعه شهر اصفهان و كثرت جمعيت، گورستاني وسيع و عمومي مورد نياز بود و به همين خاطر گورستاني در حاشيه جنوبي زاينده رود و دامنه كوه صفه، كه دربردارنده آثاري از قرن چهارم هجري و از همان زمان به سبب وجود مزار بابا ركن الدين به عنوان مكاني مقدس مورد توجه مردم بود، به عنوان گورستان عمومي شهر انتخاب شد و مورد استفاده قرار گرفت.
با درگذشت بزرگان علمي، فلسفي و هنري و دفن آن ها در تخت فولاد، تكايا و بقعه هايي بر سر مزارشان ايجاد شد؛ بقعه ها و تكايايي كه به سبب معماري ويژه و تزيينات خاصشان از ارزش هنري خاص برخوردار بود و در واقع تخت فولاد را با تغيير و تحولات جاري مواجه كرد.اما بيشترين تغيير و تحول در محدوده تخت فولاد در زمان شاه عباس دوم صورت گرفت. شاه عباس در راستاي توسعه اصفهان، پل حسن آباد (خواجو) را تجديد بنا كرد و به بخش جنوبي پل نيز توجهات خاصي مبذول داشت. باغ ها و عمارت هايي به دستور وي در اين بخش احداث شد و خياباني از ميان اين باغات به سوي جاده شيراز كشيده شد و اين باغات تا دروازه تخت فولاد امتداد پيدا كرد.
تخت فولاد در دوره شاه عباس دوم چنان رونق پيدا كرد كه مهمان سراهاي متنوع، خانقاه ها، تكايا و باغ هاي متعددي در آن به وجود آمد. علاوه بر اين، دو يخچال بزرگ كه آب خنك زايران قبور را تامين مي كرد نيز در آن جا ساخته شد و اين موضوع
نشان دهنده ميزان قابل توجه زايراني است كه به اين مكان مي آمدند. به هر حال، اين توجه فراوان به تخت فولاد تا جايي پيش رفت كه در زمان شاه سليمان صفوي، محدوده تخت فولاد به حد اعلاي رشد و گسترش خود رسيد و در اين زمان عدد تكيه ها و خانقاه هاي تخت فولاد به چهارصد مي رسيد.
تجلي گاه شاهكارهاي هنريگورستان تاريخي تخت فولاد با تعداد زيادي از تكايا، مقابر، مساجد، آب انبارها، كاروان سراها، سنگ آب ها و سقاخانه ها با سبك معماري و تنوع در نقشه و طرح از اهميت هنري ويژه اي برخوردار است، ضمن اينكه تكاياي موجود در آن متعلق به چهار دوره تاريخي مجزا است كه هر دوره ويژگي معماري و هنري خاصي را بر ابنيه تخت فولاد منعكس كرده اند.
تخت فولاد علاوه بر اين، آلبوم بي نظيري از نقوش تزييني و نمادين است؛ گل و بته، گل و بلبل، گل و گلدان، طرح هاي اسليمي و... كه هم در تزيينات كاشي كاري و گچ بري و هم در تزيين سنگ هاي قبور به زيبايي و ظرافت تمام نمايان است. جز اين ها نقوش نماديني چون سرو به نشان جاودانگي، مهر و تسبيح و شانه، نشانه ايمان و پاكيزگي و ابزار نمايانگر شغل متوفي، عموماً بر روي سنگ قبرها حك شده اند.
خوش نويسي كتيبه ها و سنگ نوشته ها نيز از ديگر عناصر هنري در تخت فولاد است كه به زيبايي تجلي يافته است و به ما اين امكان را مي دهد كه به نمونه هاي نفيسي از كتيبه هاي خوش نويسي در تخت فولاد دسترسي داشته باشيم. كتيبه خط ميرعمادالحسني در تكيه ميرفندرسكي، كتيبه سردر تكيه آباده اي به خط ميرزا فتح الله جلالي و كتيبه سر در ورودي بقعه باباركن الدين به نام شاه عباس اول از جمله كتيبه هاي نفيس موجود در تخت فولاد است كه عموماً در كنار حجاري هاي كم نظير سنگ قبرها، نمايانگر هنري ناب و ارزشمند هستند.
البته به جز اين، آثار هنري بسياري را مي توان در تخت فولاد يافت كه از جمله آن ها اشعاري است كه بر روي سنگ قبر نوشته شده اند و عموماً با بهره گيري از ماده تاريخ، به سال و ماه تولد و وفات فرد مدفون اشاره مي كنند و از جهت زيبايي شناسي، جامعه شناسي و فرهنگ عاميانه قابل توجه هستند. اشعار شاعراني چون رفيق اصفهاني، صهبا و واله نمونه هايي از صدها مورد اشعار موجود در سنگ نوشته هاي تخت فولاد هستند.
عالمان و مشاهير عصر صفوي
قبر استاد فولادبن استاد شجاع الدين حلوايي، از عرفاي برجسته قرن دهم هجري، يكي از ارزشمندترين قبور تخت فولاد است. سنگ قبر بابا فولاد امروزه به عنوان سند اصلي تاريخ تخت فولاد، از ارزش و اهميت ويژه اي برخوردار است. ظاهراً بابا فولاد در دوره شاه طهماسب صفوي مي زيسته و به عبادت و وارستگي شهرت داشته و كرامات بسياري از او نقل كرده اند.
ميرزا ابوالقاسم فندرسكي استرآبادي (متوفي 1050 ق) از بزرگ ترين فيلسوفان و عرفاي جهان اسلام و يكي از بنيان گذاران حوزه فلسفي اصفهان است كه پس از وفات در تكيه اي منسوب به خود او در تخت فولاد دفن شد. قبر او بدون هيچ بنايي در صحن تكيه قرار دارد. از آثار هنري زيبا و بي نظير اين تكيه، كتيبه اي به خط نستعليق ميرعماد و غزل «روضه خلدبرين خلوت درويشان است...» حافظ است كه با گچ بري هاي فراواني تزيين شده است. تكيه ميرزا رفيع نائيني نيز بقعه زيبايي است كه به دستور شاه سليمان صفوي بر مزار فيلسوف بزرگ آن دوره، ميرزا رفيع الدين نائيني بنا شده است. اين بقعه داراي معماري هشت ضلعي با گنبدي ناري شكل است.


لینک ثابت

نوشته شده در ساعت 7:48 توسط سيد اصغر حسيني


در این وبلاگ سعی شده در مورد مشاهیر وعلمای اصفهان مطالبی گردآوری شود چنانچه در مورد مشاهیر وعلمای اصفهان اطلاع دارید ما را بی بهره نگذارید .
ممنون


Powered by BLOGFA
Designed by YAS THEME
خروجی وبلاگ